تبلیغات
علمای زنجان ،شهدای راست قامت زنجانی - خاندا ن موسوی میرزایی زنجانی (قسمت اول و دوم )-فرج اله داودی
علمای زنجان ،شهدای راست قامت زنجانی
زنجان شهر فقهای نامدار و غواصان دریادل و خط شکن و چهره های فرهنگی و پایتخت شور و شعورحسینی

 

یكی از اصیل ترین خاندان سادات زنجان كه روزگارانی دراز هر زنجانی ای وقتی می خواست به مناسبتی سوگند یادنماید با نام ایشان به جدشان سوگند می خورد ، خاندان میرزایی های زنجان است. حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد زنجانی (اقامیرزا) ، میرزایی بزرگ با بیست و هفت واسطه به امام موسی كاظم می رسد ، بدین وصف : سید ابوالقاسم محمد (27) بن محمد كاظم (26) بن امیر محمد حسین(25) بن سید محسن(24) بن امیر سلیم(23) بن برهالدین (22) بن سیدشاهی(21) بن حسن(20) بن عبدالله(19) بن علی(18) بن سلیمان(17) بن عبدالصمد احمد(16) بن محمد(15) بن داوود(14) بن ابراهیم(13) بن علی (12) بن خلیل(11) بن ابراهیم السمین(10) . بن سید تاج‌الدین (9) بن سید عزالدین(8)  بن سید عبدالرحیم (7) بن سید قاسم (6) بن سید ابراهیم (5) بن سید حسن القطعی (4) بن موسی الثانی (ابی سبحه) (3) بن ابراهیم الاصغر(2) بن الامام موسی            الكاظم(1)
در سلسله این نسب ، ابراهیم السمین (10) در نزدیكی طور خورماتور در 81 كیلومتری كركوك مدفون است كه قبرش مشهور است . امكا ابراهیم الاصغر (2) در كتب مختلف محل های متفاوتی را برای دفن ایشان ذكر كرده اند ، از جمله در لاهیجان ، مقبره كنونی جلال الدین اشرف و یا در یمن و حتی در كربلا و بغداد.
درباره علت آمدن این خاندان به زنجان نوشته اند : كه شاه اسماعیل صفوی در پی رسمی كردن مذهب شیعه در كشوراز مرحوم شیخعلی بن عبدالعالی كركی ، معروف به محقق ثانی و محقق كركی ، بارها درخواست نمود كه بكشور ایران بیاید ولی محقق نمی پذیرفت تا اینكه در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی (984-930 ه.ق) تجدید مطلع شد.
محقق این بار پذیرفت و همراه با جمعی از علمای بزرگ عصر به ایران آمد از جمله برهان الدین بن سید شاهی (22) بود كه زنجان را به ایشان اختصاص داد. سید امیر محسن (24) جد میرزایی ها و موسوی های زنجان و اصفهان از تلامیذ مرحوم ملامحمد باقر مجلسی ، صاحب بحار الانوار (متوفی1110 ه.ق) و از اعلام علمای عصر و فضلای دهر بوده اند. در اواخر سلطنت شاه سلطان حسین صفوی و در حملهٔ افاغنه به ایران و گشودن زنجان به دست میرویس خان هوتک، اموال امیرمحسن به دست افغان‏ها غارت و خانه و کتابخانهٔ او به آتش کشیده شد .
 عمارت این جد مرحوم ، سالهای متمادی به همان حال باقی می ماند ، این میرزا ابوالقاسم (معروف به میرزا) آن خانه را تعمیر می نماید و خانه مذكور همچنان در ید اخلاف سید مرحوم است.
نوه سید محسن ، یعنی سیدمحمدكاظم (26) فر عتبات عالیات را در پیش میگیرد و به محضر درس مرحوم آقای سیدعلی صاحب ریاض در آمده ، تااینكه به مقام اجتهاد نائل میشود و درسی و سه سالگی به تاریخ 1232 ه.ق در زنجان وفات می یابد كه از وی دوفرزند ذكور : 1 - مرحوم سیدابوالقاسم معروف به میرزا (جدمیرزایی ها) 2 - مرحوم سیدمحمد باقر (جد موسوی های زنجان : سید هاشم موسوی و .....  و سید جواد و سید رضا و سید ابوالفضل زنجانی  ازرهبران جبهه مقاومت ملی دربعد از کودتای 28مرداد32) باقی می ماند . مزاراو (سید محمد کاظم) در كنار پسرش ( میرزا ابوالقاسم) واقع در مقبره میرزایی درشهرزنجان است.

در دورهٔ قاجار و پهلوی چندتن عالم مطرح از این خاندان برخاستند، از جمله میرزا ابوالقاسم زنجانی، میرزا ابوطالب زنجانی (از علمای برجسته تهران در دوره مشروطه) ، سید محمد موسوی زنجانی ( شاگرد میرزای نائینی و نمایندهٔ زنجان در مجلس موسسان) ، سید ابوالفضل زنجانی (از اعضای جبهه ملی) و سید رضا زنجانی (رهبر نهضت مقاومت ملی). تعدادی از نمایندگان زنجان در مجلس شورای ملی، از جمله حاج حسین‏آقا رهبری بزرگ خاندان رهبری (نمایندهٔ زنجان در ادوار ۷ تا ۱۳ مجلس) و حبیب‏الله مجدضیایی (نمایندهٔ زنجان در ادوار ۷ تا ۱۴) و سید عبدالمجید موسوی (نمایندهٔ زنجان در ادوار ۲۱ و ۲۲ و ۲۳) از وابستگان این خاندان بودند. سید عزالدین حسینی مجتهدی زنجانی (از مراجع کنونی تقلید شیعه) از طرف مادری نسب به این خاندان می‏برد.

تبارنامه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سید امیرسلیم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سید امیرمحسن
متوفی به ۱۱۴۸ هجری قمری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سید امیرمحمدحسین

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آقاسیّد محمدباقر موسوی زنجانی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آقاسیّد محمدکاظم موسوی زنجانی
(۱۲۰۰-۱۲۳۲)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آقاسیّد محسن موسوی زنجانی
(۱۲۴۰-۱۳۱۷)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

میرزا ابوالقاسم زنجانی
(
۱۲۲۴-۱۲۹۲)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سید محمد موسوی زنجانی
(
۱۲۴۷-۱۳۱۶ خورشیدی)

 

 

 

 

 

میرزا ابوالمکارم زنجانی
(
۱۲۵۵-۱۳۳۰)

 

میرزا ابوطالب زنجانی
(
۱۲۵۹-۱۳۲۹)

 

میرزا ابوعبدالله زنجانی
(
۱۲۶۰-۱۳۱۳)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سید ابوالفضل زنجانی
(
۱۲۷۸-۱۳۷۱ خورشیدی

 

سید رضا زنجانی
(
۱۲۸۱-۱۳۶۲ خورشیدی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حاج میرزا ابوالقاسم موسوی زنجانی: (جد میرزائیها)در اواسط دوره سلطنت شاه طهماسب اول صفوی كه شیخ الطایفه، مرحوم محقق ثانی بر حسب دستور پادشاه به ایران آمده است جد میرزائیها آقا سید سلیم نیز كه از شاگردان محقق بوده در خدمت آن مرحوم از عراق عرب به ایران می آید و در شهر زنجان استقرار پیدا می كند یكی از شخصیتهای معروف این خاندان حاج میرزا ابوالقاسم (نام کامل : سید امین الدین محمد میرزا ابوالقاسم زنگانی) بن سید محمدكاظم بن سید امیرمحمد حسن بن سید امیرمحسن بن سید امیرسلیم كه به جناب میرزا معروف گشته است متولد زنجان بوده و با 27 واسطه به امام موسی کاظم میرسد . اودرکودکی والدین خود را ازدست داد و سپس به تحصیل علوم دینی وحوزوی مشغول گردیدوازمحضربزرگان علوم اسلامی وشیعی تلمذ کردوبه درجه اجتهاد نائل امد ودربازگشت به زادگاه خود زنگان دارای محاکم شرعی شده ومقام قضا وفتوای شهرزنجان را عهده دارشد ودرقیام بابیان زنجان فتوای جهاد صادرکرد وبه جنگ با انان برخاست .  مولف شرح حال رجال ایران می نویسد: «میرزا ابوالقاسم مجتهد» متولد 1220 هـ .ق فرزند میرزا كاظم می باشدموسوی زنجانی از علمای روحانی و از شاگردان سید محمد باقر حجه الاسلام شفتی و حاج محمد ابراهیم كلباسی (كرباسی) بوده و محل تحصیلات وی زنجان ، قزوین واصفهان بوده مدتی طبق معمول در عراق به تكمیل تحصیلات خویش اشتغال داشته است و در سال 1253 قمری به مولد خویش زنجان بازگشت و دارای ریاست و نفوذ و اقتدار و تمول زیادی گردید در سال 1293 در سن 73 سالگی در زنجان درگذشت ودرمقبره خصوصی درزنجان (خیابان امام – پشت گاراژ خلیل اطمینان ) که این بقعه خانوادگی درحال حاضر محل موزه ا ثار تاریخی سنگی می باشد به خاک سپرده شد .
در المآثر و الاثار می نویسد: <ابوالقاسم موسوی مجتهد زنجانی از روسای بزرگ مذهب جعفری بود... همانا به دارالسعاده زنجان از چندین قرن تا این زمان احدی مقام ریاست و نفاذ امر و بسط ید او را بهم نرسانیده>
رسائل و كتابهایی كه در منابع بنام او ثبت شده به 45 جلدی می رسد حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد ، فقیه وعالم شیعه سه پسر داشت بنام های 1- حاج میرزا ابوالمكارم مجتهد 2- حاجی میرزا ابوطالب 3- حاجی میرزا ابوعبداله موسوی میرزایی.در مقبره خانوادگی این خاندان در شهر زنجان و قبرستان اطراف آن سنگ نوشته های تاریخی و نسخ خطی استان زنجان تحت عنوان موزه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان به نمایش در امده است .

 

 

در این عكس ،از چپ به راست : حاج میرزا ابو طالب زنجانی - حاج سید ابوالقاسم مجتهد زنجانی ، پدر حاج میرزا ابوطالب زنجانی - حاج سید محسن ،پسر عموی حاج سید ابو القاسم و جدّ آیات عظام حاج آقا ابوالفضل زنجانی و حاج آقا رضا زنجانی را ملاحظه می كنید.

تا لیفات: سید ابوالقاسم موسوی میرزایی زنجانی (جناب میرزا)

  • ایضاح الدلائل فی حساب عقد الانامل
  • ناراللَّه الموقده
  • الحیوه
  • حجه الابرار علی فرقه الاشرار فی اثبات حرمه الخمر فی الشرایع السابقه و جمیع الادوار
  • قره الابصار فی اثبات امامه الائمه الاطهار (ع)
  • شرح الحساب
  • رساله المحمودیه
  • در شرح طب الرضا (ع)
  • المقاصد المهمات فی صیغ العقود و الایقاعات
  • مقالید الابواب
  • هدایه المتقین
  • قواطع الاوهام
  • تسلیه الملهوفین و تسکین المغمومین
  • کشف الساتر فی شرح کلمات باباطاهر
  • رسائل متعدد در رد بابیه

 

آرامگاه میرزا ابوالقاسم مجتهد(موزه سنگ نوشته ها)

بنا ی ارامگاهی اقا سید ابوالقاسم ازروحانیون ومجتهدین طرازاول دوره ناصری در منتهی الیه سمت باختری شهر قدیمی زنجا ن ،موسوم به مقبره میرزا در خیابان امام نرسیده به میدان 15 خرداد در داخل كوجه رضایی  (قلعه کوچه سی) واقع شده است .  این همان آرامگاهی است که ادوارد براون آن را ذکر می نماید. صاحب آرامگاه میرزا ابوالقاسم مجتهد است . ایشان یکی از روحانیون برجسته عصر ناصری در شهر زنجان ودر قلع و قمع عوامل ملا محمد علی باب موثر بوده است .

وی بعد فوت در سال 1292 ه ق در كنار پدر خود آیت الله محمد كاظم میرزایی دفن گردید . این آرامگاه در زمینی به وسعت 1690 متر مربع بنا شده و شامل پنج قسمت ایوان شرقی - اطاقهای جانبی -شبستان -مناره و حیاط مقبره است .

 این بنا به شماره 9445 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .

بنای آرامگاه در کلیا ت از دو قسمت تشکیل یافته ، قسمت نخست ایوان ورودی واطاقهای جانبی آن و قسمت دوم شبستا ن می باشد . سقف ایوان با قوسهای پنج او هفت تند مزین است ودر بالای آن پوشش آجری یکنواختی را از ایوان سلب می نماید در طرفین این ایوان دو ستون نمای چسبیده به آن تعبیه شده است .

اطاقهای ایوان دو طبقه بوده واز سمت جنوبی راه پله ای دارد که به پشت بام هدایت می گردد.

قسمت دوم که محل اصلی آرامگاه است بلاواسطه پشت سر ایوان احداث شده و سقف شبستان راگنبدی با ساقه ی نسبتا"بلند پوشش می نماید . ارتفاع ساقه گنبد زیاد و نسبت به ارتفاع عرقچین نامتناسب است . بهر تقدیر روشنایی شبستان از طریق شباک های ساقه گنبد تا مین می گردد. تارپود بنا از آجر و تقریبا"فاقد تزیینات می باشد . { آرامگاه میرزا در وسط محوطه ای که با استفاده از دیوار محاط گردیده قرار دارد ودر مدخل این محوطه یک واحد عنصر شبیه به مناره ایجاد شده پلان این مناره آجری در رقوم کف فعلی،هشت ضلعی متمایل به منتظم و سپس پلان آن به دایره تبد یل شده و پایان بخش آن مقرنس های آجری نسبتا"زیبا آن را مزین نموده اند . در وضعیت فعلی آرامگاه میرزا مشکل حاد استاتیکی ندارد وزدودن کاه گل موجود از گنبد و بند کشی کل بنا ضرورت دارد . دیوار محوطه بنا در سالهای اخیر توسط شهرداری بازسازی شده است . آرامگاه با عنا یت به قدمت و سبک معماری آن دارای بار فرهنگی تاریخی بوده و لذا امر حفاظت بر آن مترتب می باشد .}

(این بنا با مدیریت سازمان میراث فرهنگی زنجان مورد بازسازی قرارگرفته واحیاء شده است ودرحال حاضر به عنوان موزه سنگ نوشته ها ازان استفاده می گردد.) در این موزه انواع سنگ نوشته های تاریخی استان از قبیل انواع قوچ سنگی كتیبه دار دوره صفوی -انواع سنگ مزار های دوره صفوی و قاجار - قدیمی ترین سنگ نوشته مكشوفه استان به خط پهلوی اشكانی مكشوفه در طارم - پایه ستون كتیبه دار دوره ایلخانی مكشوفه در سلطانیه و ... نگهداری می شود .)

 


میرزا ابوالقاسم مجتهد (192-1224 ه.ق) وفتنه باب درزنجان

یكی از حوادث بزرگی كه در تاریخ زنجان روی داده و بر مسیر و سرنوشت بعدی شهر تاثیر بسزایی داشته ، بی گفتگو قیام شخصی به نام ملامحمدعلی حجت زنجانی (علیمردان خان)  امام جماعت مسجد ملا (ولی العصرکنونی درراسته صندوق سازان) در سال 1267 ه.ق بر علیه حكومت وقت است. حاكم زنجان در این موقع امیر اصلان خان مجدالدوله ، دایی ناصرالدین شاه بود كه بلافاصله پس از مرگ محمد شاه قاجار (1265 ه.ق) به اصرار مهدعلیا ، مادر ناصرالدین شاه ، جایگزین عبدالله میرزا فرزند یازدهم فتحعلی شاه شده بود.ملامحمدعلی به سبب فتواهایی كه صادر میكرد اعتبار و شهرتی كسب كرده بود ، از جمله روزه متوالی سه ماهه رجب و شعبان و رمضان – واجب نمودن نماز نافله و جعفرطیار – حرام دانستن متعه و ... با توجه به این كه دوران وی مواجه با اوج گیری دعاوی سیدعلی محمدباب بود ، روحانیون وقت(از جمله میرزا ابوالقاسم مجتهد) وی را به بابیت منتسب كردند تا نفوذ و محبوبیت وی را از بین ببرند. جالب آنكه وی این اتهام را تلویحا" می پذیرد و به خویشتن لقب حجت میدهد تا بابیان زنجان را كه تعداد كمی نبودند با خود همراه سازد . اما در یكی از گزارشهای نماینده سیاسی بریتانیا در ایران به وزارت خارجه آن كشور آمده است وی در نامه ای به امیركبیر این اتهام را نپذیرفته است و گویا امیركبیر پاسخ داده بود ملامحمدعلی برای اثبات ادعای خویش باید به دربار آمده و خود را تسلیم نماید. نتیجه اینكه این فتنه بیشتر ریشه های سیاسی و اجتماعی داشته تا مذهبی . در نهایت این اختلاف شدید می گردد ، بنحوی كه هردوطرف حكم به جهاد می دهند و درگیری خونینی بین طرفداران ملامحمد علی و روحانیون صورت می گیرد. نیروهای دولتی نیز به نفع روحانیون زنجان وارد عمل شده و پس از كشته شدن 1500 سرباز و هزاران نیروی مردمی پایان می پذیرد و ملامحمدعلی در این جنگ كشته می شود.

فتوای قتل و اعدام طرفداران ملامحمدعلی زنجانی(علیمردان خان) توسط دوشخص صادر میشود: مرحوم آقای سیدمحمد مجتهد (حضرت ایت الله اقای سید محمد طارمی سردانی زنجانی معروف به سید مجتهد اولین مدیر مسجد سید { دارا – سلطانی –  امام جمعه  - جامع } و سرسلسله خاندان مجتهدی حسینی زنجان وجد اعلای حاج اقا عزالدین حسینی امام جمعه وقت زنجان) و مرحوم آقای میرزا ابوالقاسم مجتهد . به عنوان مثال یكی از طرفداران ملا محمد علی به نام "شیخی" كه در شجاعت نامدار شهر بود ، توسط ایشان اعدام گردید.

آنچه كه میتوان راجع به خاندان میرزایی و سایر روحانیون متنفذ شهر گفت اینست كه اداره شهر با موافقت ایشان صورت می گرفته و حاكمان همیشه در مسائل مختلف نظر آنها را لحاظ میكردند. بعنوان مثال در كتاب خطی احتشام السلطنه كه در سال 1306 ه.ق (1888میلادی) در زنجان حكومت میكرده ، آمده است ، مشكل اصلی در حكومت بر شهر زنجان حضور تعداد زیادی از روحانیون متنفذ و صاحب محاكم شرعی ست كه در كارحكومت و حاكم فراهم می آورند . وی از كسانی چون میرزا ابوعبدالله ، میرزا ابوالمكارم و حاجی میرزا ابوطالب (فرزندان میرزا ابوالقاسم) و طلاب مدرسه مسجد سید كه شاگردان آخوند ملاقربانعلی بودند یاد میكند.


از میرزا ابوالقاسم بیش از پنجاه كتاب و رساله باقی مانده است و گویا در یكی از السنه خارجی نیز مهارت و تسلط داشته ، وی در اواسط روز دوشنبه سوم جمادی الاولی سنه 1292 در سن هفتادسالگی دارفانی را وداع می كنند و در مقبره مخصوص به خود در خارج شهر (آن روزگار ) دفن می گردد.

ادوارد براون كه در سال1887 میلادی (1305ه.ق) از زنجان عبور نموده در كتاب خود می نویسد ما از دروازه غربی شهر زنجان وارد شهر شدیم و از طرف راست قبرستان بزرگی كه گنبد دو امامزاده در آن دیده می شد عبور كردیم . كه منظور وی همان مقبره مرحوم میرزا و مرحوم سیدمحمد مجتهدی در شمال شرقی گورستان پایین است.


سه فرزند ذكور از مرحوم حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد باقی می ماند :  حاج میرزا ابوالمكارم – حاج میرزا ابوطالب و حاج میرزا ابوعبدالله .


حاج میرزا ابوالمكارم میرزایی زنگانی (1255-1320 ه.ق)

سید عزالدین محمد موسوی ملقب به عزالدین و مشهوربه ابی المکارم میرزایی زنگانی (سید محمد مجتهد) در1255ق برابربا 1218ش درزنجان متولد شد . وی تحصیلات مقدماتی را درشهرزادگاه خود وهمچنین قزوین طی کرده سپس عازم نجف اشرف گردید ودرسال 1288با داشتن مدارج علمی والا به زنجان برگشت . چون حاج سید ابوالقاسم موسوی درزنجان ودربین مردم به جناب میرزا معروف گشته بود فرزندان او ازجمله ابوالمکارم بعدها به میرزایی شهرت یافتند . جاج اقا ابوالمکارم پس ازمرگ پدرش (1292ق) دارای مناصب قضا وفتوی ومرجعیت شد . فقیه اگاه معاصر اخوند ملا قربانعلی ارقینی زنجانی (حجت الاسلام) مانند او دستگاه قضا ومحکمه شرعی (مسجد اقالوق درکوجه اقا سید فتح الله) داشته ، لاکن ابوالمکارم موسوی میرزایی ازاشراف واعیان شهرزنجان بوده وملاک و زمینداربزرگی بوده است . واز همین راه درامد زایی می کرده است . حاج میرزا ابوالمکارم یکی از ارکان اصلی واززعمای نامدارمشروطه خواهی درزنجان بوده واز شیخ ابراهیم قزلباش زنجانی حمایت کامل می نموده ومخالف ملا قربانعلی مشروعه خواه قلمداد می شده است . اودرمشروطه خواهان زنجان تاثیرکلام داشته واگرمی خواست شاید می توانست بعد ازپیروزی نظامی یپرم خان ، اورا وادارکند که رعایت حال حجت الاسلام مرحوم را بکند . حاج میرزا محمود خان احتشام السلطنه پسررحیم خان علاءالدوله حکمران ولایت خمسه زنجان دردوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار درکتاب خاطرات خود که حجم بیشتری ازان به زنجان اختصاص دارد درمقایسه خصوصیات اخلاقی سه فرزند میرزا ابوالقاسم از ابی المکارم بیشتر به نیکی یاد کرده است .

وی در سال 1330 ه.ق در زنجان به سن هفتادو پنج سالگی وفات كرده و شهرزنجان  یکپارچه تعطیل شد ، نمازمیت را خواهرزاده اش حاج میرزا مهدی (میرزایی) فرزند میرزا ابی عبدالله خواند و در بقعه میرزا ودرجوار پدرش ، ارامگاه میرزایی به خاك سپرده شد. از ایشان اثار وتالیفات متعددی برجای مانده است .  (توضیح اینکه : علامه ایت الله حاج سید میرزا مهدی بن میرزا ابو عبدالله ، پدرحاج سید حسین میرزایی معروف به اقای نجفی میرزا یی می باشد .)

حاج میرزا ابوطالب زنگانی (1259-1329)

حاج میرزا ابوطالب موسوی زنجانی ملقب به فخرالدین  دومین فرزند حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد زنجانی در ۱۸ ذیقعده ۱۲۵۹ قمری در زنجان متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در زنجان آغاز کرد و سپس رهسپار قزوین شد. در ۱۲۷۸ به نجف رفت و در درس مرتضی انصاری و شیخ راضی شرکت کرد. او از برجسته‌ترین شاگردان سید حسین کوه‌کمری تبریزی بود و از او اجازه اجتهاد گرفت. در طول نُه سال تلمذ در نزد کوه‌کمری کتاب مباحث اصول خود را تالیف کرد. در ۱۲۸۶ به ایران وزنجان بازگشت و در 1300در تهران ساکن شد و غریب 30سال و تا اخرعمردرتهران بود ومعاش اوازعواید املاکی بود که درزنجان داشت . وزندگی مرفه ای درتهران داشته است . میرزا ابوطالب ازروحانیون تجدد خواه وروشنفکر محسوب می شد ودرمشرو طیت درطیف شیخ فضل الله نوری قرارداشت و از مخالفان مشروطه تلقی می شد .  محمد علی شاه قاجار مجلس شورای ملی را بنا به استخاره هایی که میرزا ابوطالب برای او نمود به توپ بست . او در میان مردم به درستی و تبحر علمی معروف بود. وی در سال ۱۳۲۹ (ق.) ودرتهران وفات یافت و در مشهد در کنار جدش مزار شیخ بهایی دفن شد . همسر او دختر بهرام میرزا معزالدوله (پسر عباس میرزا) بود. .  سید رضا و سید ابوالفضل موسوی زنجانی (فرزندان حاج سید محمد موسوی) ازرهبران نهضت مقاومت ملی ازنوه‌های دختری میرزا ابوطالب بودند .

 

تالیفات میرزا ابو طالب موسوی میرزایی :

  • احکام اوانی الذهب و الفضهٔ
  • ایضاح السبل در الترجیح و التعادل
  • تحفة القاصد
  • رشحهٔ الخواطر در احتیاط و توقف
  • التنقید در احکام التقلید
  • غایهٔ المرام در احکام الصیام
  • مراهٔ العصر
  • الکفایهٔ در درایه
  • لمقابیس فی اصول الفقه
  • مناسک الحج
  • حکم الربا در جمیع الادیان
  • نسامح
  • الذخیره در علم درایت
  • رشحة الخاطر در فساد مقالات اخباریّه
  • الحق المصاب
  • مقابس الانوار در اصول
  • المقلة العبراء در مقتل خامس اصحاب کساء
  • طیف الخیال
  • کیمیای سعادت، ترجمهٔ طهاره‏الاعراق اثر ابن مسکویه

 

حاج میرزا ابوعبدالله موسوی میرزایی (1262-1313)

حاج میرزا ابو عبدالله ملقب به شمس الدین محمد موسوی زنجانی كوچكترین فرزند ذكورخانواده حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد است .  ایشان در1262درزنجان تولد یافت . دروس مقدماتی را در همین شهر طی کرده پس از تحصیل علوم در قزوین – مشهد و سبزوار ، عازم عراق ونجف گردید ودرمحضرعالمان محقق ادامه تحصیل داد واجازه اجتهاد گرفت . در1294به دارالسعادت (زنجان) برگشته و تا پایان عمر به ارشاد و تالیف وتدریس وتعلیم فقه واصول ودرس خارج پرداخت وبه امر قضاوت وحکومت بین مردم زنجان ومنطقه خمسه مشغول شد ومرجع مردم گشت. وی عكاسی را جایز نمی دانستند ، لذا عكسی از ایشان در دسترس نمی باشد . میرزا ابی عبدالله در 1313ازدنیا رفت ودربقعه جداگا نه ای درجوار ارامگاه پدرش ( موزه نسخ خطی فعلی در خیابان امام – ضلع غربی کوچه قاسمیه) به خاک سپرده شد . ازوی تالیفات زیادی باقی مانده است .

آرامگاه حاج میرزاابو عبدالله موسوی میرزایی زنجانی (موزه نسخ خطی) :


1 - موقعیت طبیعی : این آرامگاه درمنتهی الیه سمت باختری بافت قدیم زنجان و درمحوطه ای به وسعت 700 مترمربع وبا مدخلی زیبا و5ضلعی قرارگرفته است ودر چهار ضلع ورودی سکوهای نشیمن وجوددارد .


2 - موقعیت فعلی : این بنا در سمت شمالی خیابان امام نرسیده به میدان 15 خرداد (چهارراه پایین) در داخل كوچه رضائی در فاصله 30 متری سمت شمال شرقی مقبره میرزا ابوالقاسم  (پدروی) واقع گردیده است .


 3 - تاریخچه بنا : بنا  مربوط به دوره قاجاریه بوده كه متعلق به میرزا عبدالله  فرزند میرزا ابوالقاسم مجتهد زنجانی است كه پدر میرزا عبدالله در عصر ناصری در قلع و قمع كردن بابیت نقش موثری ایفا كرده است .


 4 - مشخصات بنا : این بنا شامل قسمتهای زیر می باشد 1. ورودی اصلی : كه در ضلع جنوبی واقع شده است . 2 . فضای آرامگاه : درقسمت وسط ضلع شمالی محوطه , آرامگاه
میرزا عبدالله  احداث گردیده است كه از دو قسمت شمالی و جنوبی تشكیل شده است .   3 . اتاقهای الحاقی : در دو سمت شرقی و غربی آرامگاه و با خشتهای خام بنا گردیده اند .  4 . حیاط آرامگاه  : دارای فضایی بالغ بر 430 متر مربع و كف سنگفرش و درخت تنومندی كه بر ضلع شرقی حیاط سایه افكنده است .


 5
نوع بهره برداری و خصوصیات بارز بنا : این بنا در حال حاضر توسط سازمان میراث فرهنگی  برای ایجاد موزه بازسازی مرمت و آماده گردیده است  و عملاً بهره برداری خاصی از آن نمی شود . از خصوصیات بارز بنا می توان به گنبد دو پوش , كاشیكاری زیر گنبد , تزیینات نمای جنوبی و قرار گیری آن در مجاورت آرامگاه میرزا ابوالقاسم اشاره كرد .


 6 - عوامل تزیین شده و نوع آنها : تزیینات بنا شامل نماسازی جنوبی آرامگاه با آجر قالبی ، ساخت دربهای چوبی زیبا متناسب با قوس خنچه پوش كند , نورگیر جنوبی گنبد ، مقرنسهای گچی بكار رفته در ایوان ورودی اصلی ، اجرای قوسهای متمایل به كلیل و تعبیه گوشواره های زیبای آجری در فضای زیر گنبد كه با كاشی سبز رنگ محدود شده اند نام برد .


 7 – نحوه مالكیت بنا : این بنا (بقعه) به مساحت 60 متر مربع و كل بنا 600 متر مربع با توافق وراث محترم میرزایی در حال حاضر در اختیار سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگر ی استان زنجان بوده و بعنوان یك مركز فرهنگی وبعد ازبازسازی واحیای مجدد به عنوان موزه نسخ خطی از سال 1389 مورد بهره­ برداری قرار گرفته است .


 8 - اقدامات انجام شده در بنا : قسمت اصلی فضای آرامگاه در دهه های گذشته مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته و با توجه به دستبرد سنگ قبرهای این بنا قبور موجود با پوشش كاشی مشخص گردیده است .


9 - توضیح ضروری و اختصاصی بنا : ورودی آرامگاه در ابتدا به صورت پنج ضلعی با چهار ایوان و یك ورودی اصلی بنا گردیده بود كه در حال حاضر دو ایوان جانبی و سر در ورودی اصلی تخریب شده اند . نیزگنبد آرامگاه در ضلع جنوبی دارای نورگیری مشبك بوده كه بعد از مرمت به صورت كور درآمده است . اتاقهای الحاقی بنا در حال تخریب كلی می باشند و قسمتهایی از سردر ورودی به آرامگاه نیز در حال تخریب است .
(درحال حاضرمقبره حاج میرزا ابو عبدالله که به سبب خا کسپاری پسرش میرزا مهدی زنگانی درهمین بقعه به مقبره میرزا مهدی هم مشهوراست مورد مرمت کامل واقع شده وبه عنوان موزه نسخ خطی موردبازدید علاقه مندان می باشد .)

خاندان میرزایی و مشروطیت:

دو تن از فرزندان میرزا ابوالقاسم مجتهد و سایر طلاب مدرسه و مسجد سید زنجان ( زیر نفوذ دستگاه مرحوم ملا قربانعلی ) در جریان انقلاب مشروطیت (1327ه.ق) نقش بسزایی داشتند. آنها ظاهرا  بدلیل انحرافاتی كه در مشروطه بروز كرده بود با مشروطه خواهان از جمله نمایندگان آنها در زنجان مانند میرزا علی اکبر خان عظیم زاده و میرزا علی اكبر خان قولی قصه ای كه از طرف محمد ولی خان تنکا بنی (سپهداراعظم) برای تبلیغ مشروطه به زنجان آمده بودند به مخالفت برخواستند . به نحوی كه در اثر سو, استفاده یكسری اشخاص ثالث وحاسد به زدوخورد نظامی وجنگ وگریز شهری بدل شده و در نهایت عظیم زاده و علی اكبرخان به قتل می رسند . یپرم خان ارمنی (رییس شهربانی ونظمیه کل کشور) نیروی كمكی از تهران به زنجان می فرستد و خود نیز به زنجان می آید و سرانجام زنجان به تصرف مشروطه خواهان در می آید وازسوی مسیو یپرم خان یکنفر ازتوپجی های ارگ تبریز به نام ایلدریم خان به ریاست اداره نظمیه زنجان منسوب می گردد . حاج اخوند ملاقربانعلی معروف به حجه الاسلام توسط مریدانش به خارج از زنجان می گریزد اما در مدت كوتاهی بدست جها نشاه خان افشار گرفتار آمده و به كاظمین تبعید می شود. درجریان این حوادث افرادی همچون نایب شعبان (فرزند رحیم داروغه) نایب اقا زنجانی بارفروش – صغیراقا (لوطی محله جغریه زنجان) ازنوچه های نایب شعبان وازتوپچیان فوج مظفرالدوله اقاخان – بهمراه یک نفرقهوه چی به نام یدالله (برادر قدرت همایونی  چورک چی – از عوامل ملاکین وازیکه بزن های زنجان) که به اتهام قتل یک نفر قصاب درحد فاصل میدان سمیع وتیمچه چهاردری درسایت بازاربالادستگیرشده بود و... درجلوی میدان دارالحکومه شهر – سبزه میدان اعدام شدند ...... وخانه ها ومغازه های بیشماری غارت گردید ......

 

ادامه مطلب در  ادامه

منبع:وبلاگ گردشگری ایران


خاندا ن موسوی میرزایی زنجانی                                                                                                  قسمت دوم 

                                                                                               فرج الله داودی

آثار و بناهای بجا مانده از خاندان میرزایی :

مسجد و مدرسه میرزایی بالا و پایین در شهر زنجان توسط حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد بناگردیده است.این دو بنا در قسمتی از بازار زنجان (بین خیابان فردوسی تا ابتدای بازار پایین) كه به بازار و راسته میرزایی مشهور است واقع می باشد. همچنین درخاستگاه ابتدایی و در جبهه شمالی بازار ، روبروی مسجد میرزایی نجفی(پایین) ، كوچه میرزایی واقع است كه خانه میرزایی ها نزدیك به بازار ، درشرق كوچه قرار دارد.

مسجد میرزایی :

مسجد چهارمحرابی میرزایی (مسجد خیاطان - قائمی) در مجموعه حریم بازار پایین راسته چاقو سازها درخیابان امام  روبروی سفره خانه حاج داداش (انصاری) قرار دارد. تاریخ احداث ان نامشخص است ، اما اثارمتعدد بنای اصلی این مسجد که از نوع چهل ستونی است به دوران پس از حمله تیمورگورکانی وقرن نهم ه . ق ونیزحد فاصل اواخر صفویه تا اوایل دوره قا جاریه ذکرکرده اند . بر اساس آخرین مطالعات انجام گرفته این مسجد قدیمی ترین بناهای مذهبی پا بر جا در سطح شهر زنجان بوده و احتمالاً در حد فاصل اواخر دوران سلسله صفویه تا اوایل دوران قاجاریه احداث گردیده است.این مسجد بعدها دراواسط دوره قاجاریه به فرمان حاج میرزا ابوالقاسم مجتهد معروف به میرزا تجدید بنا شده وبه نام مسجد میرزایی معروف گردید .(درداخل بازار پایین راسته میرزایی ها دومدرسه ومسجد به نامهای مدرسه ومسجد میرزایی یا اقا نجفی علیا وسفلی وجود دارد .) مؤتمن السلطان ضیع الدوله از رجال دوره ناصری در كتاب مرآت البلدان درباره این مسجد می نویسد: «مسجد دیگری كه مرحوم میرزا ابوالقاسم مجتهدی سال قبل ساخته است. سه طرف این مسجد تمام و یك طرف دیگر ناتمام است. .... مسجد میرزایی از دو بخش تشكیل گردیده، بخش نخست معروف به شبستان قدیم است. این شبستان به فاصله یك رقبه از دكاكین بازار قرار گرفته و خود دارای یك واحد شبستان و حیاط بوده است. شبستان قدیم از ١٥ چشمه طاق و تویزه پوشانیده شده و طاقهای آن از نوع پنج او هفت كند و خوابیده است كه این روش موجبات زیبایی هر چه بیشتر شبستن را فراهم نموده است. محراب در راستای قبله با خالی نمودن قسمتی از جرز جنوبی ایجاد شده و در طرفین آن در ورودی ازحیاط قرار گرفته كه هم اكنون با بالا آمدن سطح حیات به پنجره تبدیل شده است. كاشی كاری محرابمرمت گردیده و ازفرم تزئیناتی خود خارج شده است، در این محراب یك واحد كاشی چهار گوش دیده می شود كه به اواخر دوران صفویه تا قبل از دوران قاجار می توان نسبت داد. قسمت دوم، مسجد جدید است كه در سبك تقلید ناقصی ازمساجد شیوه چهار ایوانی از جمله صحن مركزی، ایوانهای چهار گانه، حجرات طلاب، وضوخانه و شبستان زنانه و مردانه وجود دارد. ضمناً شبستان مسجد به دو قسمت مردانه و زنانه تقسیم شده و در حد فاصل آن را پنجره های موسوم به اورسی اشغال نموده است. شبستان مردانه از ٨ واحد طاق و تویزه تشكیل گردیده و یك ردیف ستون سنگی قسمتی از سنگینی سقف را تحمل می نماید طاقها از نوع خوزی (رومی) و سبك آجر چینی در هر چشمه از شبستان به طرز خاصی اجرا شده است، شبستان زنانه در راستای یكدیگر بوده و دارای چهار چشمه طاق است. محراب تقریباً در چشمه وسط ضلع جنوبی جای گرفته و این محل در چشمه های دیگر نیز تكرار شده است. در نتیجه این تكرار ٤ محراب در شبستان مردانه موجودیت پیدا می نماید. در این مورد برخی از صاحب نظران این پدیده را به مذاهب اربعه در سنت و جماعت نسبت داده و هر چشمه از شبستان را منتسب به یك مذهب می دانند. كه البته این انتساب با عنایت به تاریخ احداث مسجد به هیچ وجه نمی تواند صادق باشد. بلكه مراد از ایجاد آنها تنها رعایت عامل قریه است. گرداگرد صحن مركزی مسجد را حجرات وایوانهای چهار گانه به طور قرینه پوشانده است. جمعاً ١٤ واحد حجره در سه طرف صحن مستقر شده و سقف حجرات طلاب با استفاده از طاقهای نوع كلیل به سبك آذربایجانی پوشانیده شده است. پشت بغل درگاهیها در صحن، طرحهای هندسی متنوع با استفاده از كاشیهای پیش بر به رنگ سفید، مشكی، فیروزه ای، زرد، سبز ایجاد گردیده وطرفین ایوانهای چهار گانه را كاشیهای خشتی با طرحهای اسلیمی و هندسی زینت داده اند. در بالای ایوان جنوبی تاریخ ١٣٠١ هجری قمری نوشته شده است. به هر تقدیر كاشی های این مسجد متعلق به دوران قاجار و دقیقاً با كاشی های مسجد جامع و مسجد خانم قابل مقایسه است. در سر در این مسجد تاریخ دیگری با عدد ١٢٨٢ هجری قمری به چشم می خورد و در این قسمت هم چنین كتیبه ای به خط نستعلیق وجود دارد، كه قسمت خوانای آن به قرار زیر است: « هوالباقی ... شخصی در نماز دو قطعه زمین مزرعه و یك قطعه زمین باغ درخت در نهر قاسم آباد و دو قطعه زمین مزرعه در تخت دولابار چنانچه درحد نامه مذكور است، این پنج قطعه زمین وقف به جهت تعمیرات مسجد و حجرات هركه باشد، ... خلاف و ... در انصراف ... ولیعصر ... والعب...». این مسجداز نظر جماعت و انجام مراسم مذهبی دایر و پابرجاست و تنها در زلزله اخیر خساراتی متوجه آن گردیده و موجب ایجاد دو شكاف در شبستان مردانه و هم چنین ازفرم خارج شدن ایوان شمالی شده است.

مسجد میرزائی نجفی :


مسجد نجفی میرزائی در بافت بازار شهر زنجان ( بازار پائین) قرار دارد.این بنای مذهبی توسط میرزا حسین میرزائی از نوادگان حاج ابوالقاسم موسوی مورد مرمت  وساخته شده که در گذشته وبعدن به نام امام جماعت آن مسجد نجفی میرزائی نامیده می شود.این مسجد که در گذشته به مسجد مسگرها یا آهنگران نیز معروف بوده از نوع مساجد چهل ستونی یا شبستانی است که شبستانهای آن در ضلعهای جنوبی و غربی میانسرا قراردارد. طاق تویزه های شبستان جنوبی که به نسبت قدیمی تر از بخشهای دیگر بناست دارای قوس هلالی است که بر روی ستونهای سنگی یا سر ستون مکعبی و بدنه صاف قرار دارند، تزئینات این بخش شامل تزئینات ساده آجرچینی و کاشیکاری با طرحهای هندسی زیبا است. همچنین در انتهای ضلع شرقی میانسرای مسجد آب انباری وجود دارد که زمان ساخت و الحاق آن به مجموعه بنا به نوعی بر ما نامعلوم می باشد.لازم به ذکر است در اکثر مساجد شهرزنجان در کنار یا داخل مساجد آب انباری به منظور رفع نیاز وجود دارد که این نکته در بررسی و چگونگی ساختار مساجد شهر زنجان می تواند جالب و مهم باشد.

ایت الله سید محمد موسوی

 

سید محمد موسوی زنجانی بن سید محسن بن سید باقربن سیدکاظم امیرمحمدحسین بن سیدمحسن بن اقامیرزا برهان الدین سید علیشاهی موسوی (۱۲۴۷-۱۳۱۶)، مجتهد شیعه و نماینده زنجان در مجلس موسسان (تغییرسلطنت ازقاجاریه به پهلوی) بود.

در سال ۱۲۸۴ هجری قمری (۱۲۴۷) در زنجان در خانواده‏ای ثروتمند متولد شد. اجداد پدری او از علمای شیعه بودند. تحصیلات مقدماتی را در شهر زادگاهش گذراند. سپس رهسپار تهران شد و از درس معقول و فلسفهٔ میرزا ابوالحسن جلوه و آقا علی حکیم نوری استفاده کرد. بعد از مدتی به نجف رفت و در درس آخوند خراسانی، عبدالله لاهیجی و احتمالاً میرزای شیرازی حاضر شد. پس از دریافت مقام اجتهاد به زنجان بازگشت ومرجع عموم مردم ومحکمه شرع دایر نمودوبه کارقضاوت مشغول شد. و به تدریس و تحقیق و تربیت شاگرد پرداخت. ایشان یکی ازروسای روحانیون زنجان وازطرفداران مشروطیت محسوب می شدند. او در روز پنجشنبه ۸ ذی‌القعده ۱۳۵۵ هجری قمری (۱۳۱۶) در زنجان درگذشت. جنازهٔ او را به کربلا حمل کردند و در رواق سرداب آرامگاه ابوالفضل به خاک سپردند. مجلس ترحیم او در قم و توسط عبدالکریم حائری یزدی منعقد شد.

پل حاج سید محمد بر روی رودخانه زنجان رود از بناهای اوست.(توضیح نگارنده : پل حاج سید محمد برروی رودخانه زنجان چایی(درضلع جنوب شرقی دروازه همدان ازحصارتاریخی شهرزنجان)درمسیرراهی که قبلابه راه کربلا معروف بوده است ، در اواسط دوره ی فتح علیشاه قاجار توسط حاج سلمان بزرگ خاندان رهبری های زنجان احداث شده است و با قدمت 200 ساله به کهنه کورپی و به پل قره تپه هم معروف است. به جهت تعمیرات صورت گرفته بر روی این پل از سوی سید محمد زنجانی در اوایل سده ی 14هجری قمری با هزینه یوسف ارباب این پل در میان زنجانی ها به پل سید محمد معروف شده است.)

آقا سیّد محمد داماد میرزا ابوطالب زنجانی بود و سه پسر داشت:

1.     آقا سیّد محمدجواد موسوی

2.     سید ابوالفضل زنجانی (۱۲۷۸-۱۳۷۱)

3.     سید رضا زنجانی (۱۲۸۱-۱۳۶۲)

سید ابوالفضل زنجانی

 

مرحوم ایت الله حاج سید ابوالفضل موسوی زنجانی

 

سید ابوالفضل موسوی زنجانی

سید ابوالفضل موسوی زنجانی (زادهٔ ۱۲۷۸، درگذشت ۴ مرداد ۱۳۷۱) مجتهد، نویسنده و سیاستمدار ملی گرای ایرانی و از اعضای نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی بود.

او فرزند سید محمد موسوی زنجانی و برادر سید رضا زنجانی بود. تحصیلات مقدماتی را در زنجان آموخت. سپس به نجف رفت و از درس محمدحسین نائینی و محمدحسین غروی اصفهانی بهره‏برد و به مقام اجتهاد رسید .

باسفوط پهلوی اول ودر هنگامه جنگ دوم جهانی (25 – 1320شمسی) که کشورایران وولایت خمسه زنجان ازسوی قوای متفقین اشغال گردید ومشکل معیشتی مردم زنجان مسئله روزشد ..... باوجود جیره بندی ارزاق وموادغذایی سوء استفاده هایی  دراین مورد صورت می گرفت. درجهت مقابله بااین امر ازسوی سید ابوالفضل صندوق اعانه تاسیس گردید وتاحد ممکن برتوذیع کالاهای اساسی نظارت نموده وازبار زحمت  ومحنت مردم کاست .

م . س . وزیری می نویسد : (( در دوران حکومت فرقه دمکرات اذربایجان در زنجان بعضی  روحانیون مورد علاقه ی عناصر ازادیخواه و ضد فئودالیسم محلی از سوی حکومت گران فرقه دمکرات زنجان تحت فشار قرار گرفتند که رسما وارد مسیر همکاری و مشارکت در تشکیلات سیاسی اجتماعی وابسته به فرقه دمکرات کمیته ولایتی خمسه شوند... در انتخابات انجمن شهر زنجان در دوران اشغال که با مباشرت و مداخله فرقه دمکرات صورت گرفت ، نام یکی از مهمترین انان (سید ابوالفضل زنجانی) در صدر لیست نامزدهای عضو هیئت انجمن شهر بود که طبعا پس از پایان انتخابات در بالای اسامی انتخاب کنندگان به عنوان رئیس انجمن شهر زنجان نیز در نظر گرفته شد... ولی ان مرد روحانی از من خواست که از انتشار نام او در روزنامه ی حزبی اذر زنجان به عنوان یک سردبیر جلوگیری کند و من هم توصیه ایشان را پذیرفتم ...)) ایشان بعدا با تحریر نامه ای به زبان ترکی در تاریخ 11 / 12 / 1324خورشیدی به مقر حکومت فرقه دمکرات زنجان (فرمانداری) از قبولی ریاست انجمن شهر زنجان خودداری کرد و با تبلیغات نادرست فرقه چی ها و با ایجاد شبهات دینی مخالفت نمود.

پس از سقوط فرقه دمکرات و برچیده شدن طومار حکومت خود مختار محلی زنجان در اذر ماه 1325شمسی ستم حکومت مرکزی و خوانین محلی و زمین داران بزرگ خمسه که مورد حمایت دربار پهلوی بودند دوباره جایگزین فضای عمومی ولایت زنجان گردید و ایشان باز وظیفه خود را انجام دادند. سید ابوالفضل مجتهد زنجانی در سال1327ش به تهران مهاجرت کرده و در خیابان امریه تهران در مسجد ... به اقامه نماز جماعت مشغول شدند.... وازعلمای درجه یک تهران شدند . ایشان بعد ها به عنوان یکی از ارکان اصلی جبهه ملی ایران و نهضت مقاومت ملی وارد مرحله جدیدی از مبارزات سیاسی گردیدند .......

وی از منتقدان حکومت پهلوی و جمهوری اسلامی و از طرفداران محمد مصدق بود. وی به همراه برادرش از روحانیون عضو اتحادیه مسلمین بودند که در تهران در جریان ملی شدن صنعت نفت جانب دکتر محمد مصدق را گرفتند . زنجانی به همراه آیت‌الله طالقانی در بسیج مردمی برای مبارزه با اسرائیل شرکت داشت. مسجد الجواد و مسجد حسینیه ارشاد را برای برپایی نماز جماعت به امامت او بنا کردند. اوهمکاری نزدیکی با مهندس بازرگان و علامه طالقانی و دکتر سحابی داشت و دکتر شریعتی مورد حمایت کامل ایشان بود. در زمان بازداشت آیت‌الله طالقانی او به جای طالقانی نماز جماعت مسجد هدایت را اقامه می‌کرد . زنجانی از مخالفان استبداد دینی بود. او به جدایی دین از سیاست اعتقاد نداشت و آن را اندیشه‌ای استعماری می‌دانست. بعضی از فرزندان حاج سید ابوالفضل در پررنگترین طیف جریان چپ ایران دچار گرفتاری هایی شدند .

اقای اسدالله بیات زنجانی درمصاحبه ای مندرج درنشریه موج بیداری زنجان ودرارتباط باسید ابوالفضل موسوی زنجانی مجتهد می گوید : (نقل باتلخیص) ایشان خطاط کم نظیری بود ..... مرحوم مطهری می گفت که من ایت الله سید ابوالفضل زنجانی رادرتفسیرازعلامه طباطبایی پایین ترنمی بینم .... ان مرحوم گاهی اوقات به زنجان می امدند وافکارتهران رابه زنجان منتقل می نمودند ..... ایشان دهه های اخرصفردرمسجد سید هاشم(ولیعصر) منبر می رفتند ... می گفتند ایشان در بیان اگر جلوتر از فلسفی نباشد عقب تر هم نیست ... منبر ایشان دینی و سیاسی و اجتماعی بود...

نماز میت آیت‌الله طالقانی توسط او اقامه شد. زنجانی در ۴ مرداد ۱۳۷۱ در تهران در گذشت. او را در بهشت سکینه در اطراف کرج به خاک سپردند.

 

از راست: آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی، سیدابوالفضل مجتهد زنجانی و هادی خسروشاهی، ۲۰ شهریور ۵۸، لحظاتی قبل از دفن مرحوم آیت‌الله طالقانی

مرتضی مطهری  وحسینعلی منتظری از شاگردان او بودند .

تالیفات

  • محمد فی مراه الاسلام
  • گوشه‏ای از اخلاق محمد
  • تقریر بحث استادش ایت الله اصفهانی
  • بلای ربا و نظریه اسلام – چاپ تهران – بعثت – 1351ش
  • موعود جهانی 1387 ه . ق – شرکت انتشارات تهران - 1346ش

...................................

 

 

سید رضا زنجانی

 

سید رضا موسوی زنجانی، رهبر نهضت مقاومت ملی

سید رضا موسوی زنجانی (زاده ۱۲۸۱، درگذشته ۱۵ دی ۱۳۶۲) فقیه و سیاست‌مدار ملی‌گرای ایرانی بود.

حاج اقا رضا موسوی زنجانی

ازمنتقدان حکومت پهلوی و جمهوری اسلامی و از طرفداران محمد مصدق بود .ایشان ازدوستان اقای کاشانی بودند ولی به لحاظ سیاسی تمایل به دکترمصدق داشتند

. منزل ایشان درمنیریه تهران پانوق مباراتی برای مخالفان رژیم پهلوی بوده است.

او فرزند سید محمد موسوی زنجانی و برادر سید ابوالفضل موسوی زنجانی بود. آیت‌الله زنجانی به همراه برادرش از روحانیون عضو اتحادیه مسلمین بودند که در تهران در جریان ملی شدن صنعت نفت جانب دکتر محمد مصدق را گرفتند . او پس از کودتای ۲۸ مرداد به همراه افرادی چون آیت‌الله انگجی و آیت‌الله سید محمود طالقانی و مهدی بازرگان نهضت مقاومت ملی را تأسیس کرد و رهبری آن را برعهده داشت و بخش مهمی از منابع مالی آن را تأمین می کرد و مدتی نیز به زندان افتاد. نماز میت محمد مصدق توسط او خوانده شد. ایشان به زبان عربی فوق العاده مسلط بوده وانگلیسی هم می دانستند . سید رضا زنجانی برادر غیرمعمم دیگری به نام سید جواد داشت که منزلش محل تجمع سیاسیون ووکلای دادگستری بود . پسرسیدجواد یعنی مرحوم سید هاشم موسوی محورسیاسیون حامی افکارامام درزنجان بود ودردوران انقلاب درمسجد ملا – چوقورمچید (ولی العصرکنونی) همواره ازمبارزات اهالی زنجان برعلیه دولت شاهنشاهی جانبداری می نمود .

 

 ایت الله العظمی سید رضا زنجانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ منتقد نظریه ولایت فقیه و مخالف حضور روحانیون در حکومت بود و در دوران ریاست‌جمهوری ابوالحسن بنی‌صدر از وی پشتیبانی کرد. فرزند او سعید فرید مسئول اصلی دفتر ابولحسن بنی صدر بود.

زنجانی از شاگردان و نزدیکان عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم و مسئول امور مالی دفتر وی و از دوستان نزدیک دو پسرش مهدی و مرتضی بود و با وساطت مرتضی حائری یزدی جنازه او با وجود مخالفتش با حکومت در آرامگاه فاطمه معصومه دفن شد.

 

مشاهیر خاندان موسوی میرزایی زنجانی :

سید امیرسلیم، از شاگردان علامه مجلسی

سید محمدکاظم موسوی‏ زنجانی، از علمای قرن دوازدهم، شاگرد سید علی طباطبایی (صاحب ریاض)

میرزا ابوالقاسم زنجانی، از علمای قرن سیزدهم، شاگرد محمدباقر شفتی

میرزا ابوالمکارم زنجانی، از علمای مشروطه خواه

میرزا ابوطالب زنجانی، فقیه اصولی و مشروعه خواه

آیت‌الله سید محمد موسوی زنجانی، از بانیان مشروطه در زنجان

آیت‌الله سید حسین موسوی زنجانی، نمایندهٔ زنجان در دورهٔ دوم مجلس شورای ملی

آیت‌الله سید ابوالفضل موسوی زنجانی، از اعضای جبهه ملی

آیت‌الله سید رضا موسوی زنجانی، رهبر نهضت مقاومت ملی

سید عبدالمجید موسوی زنجانی، نمایندهٔ زنجان در ادوار 21، 22 و 23 مجلس شورای ملی



منابع:

سایت سازمان میراث فرهنگی شهرستان زنجان

فصلنامه فرهنگ زنجان تابستان 79

کتاب اززنگان تا زنجان : دکترابوالفضل مشکینی

كتاب فرهنگنامه زنجان : محمدرضا روحانی

کتاب تاریخ بیداری ایرانیان : ناظم الاسلام کرمانی

دانش نامه ازاد (ویکی پدیا)

كتاب تاریخ زنجان: رامین سلطانی

هفته نامه صدای زنجان – مصاحبه اقای علویون

سفرنامه قم : حاج اقا سید احمد شبیری زنجانی

كتاب تاریخ زنجان : هوشنگ ثبوتی

کتاب شرح حال دانشمندان وروات زنجان : کریم نیرومند

وبلاگ تورجان

کتاب خاطرات احتشام السلطنه قاجاردولو

کتاب خط سوم درانقلاب مشروطیت : دکترابوالفضل شکوری

کتاب سلطنت علم ودولت فقر :  علی ابو ااحسنی (منذر)

ماهنامه شهاب زنجان

کتاب شرح حال رجال ایران : مهدی بامداد

کتاب خاطرات شیخ ابراهیم قزلباش زنگانی

کتاب تاریخ مشروطیت : سید احمد کسروی تبریزی

کتاب تاریخ رجال اذربایجان :مهدی مجتهدی

کتاب فرازوفرود فرقه دمکرات اذربایجان (خمسه زنجان) دکترمسعود بیات

هفته نامه موج بیداری زنجان

کتاب تاریخ انقلاب اسلامی درزنجان : دکتربیات

کتاب یادگاری ماندگار : جعفرسعیدی

کتاب تاریخ زنجان : ابراهیم موسوی زنجانی

کتاب جستجو درگذشته : منوچهر سعید وزیری

کتاب الفهرست المشاهیر علمای زنجان : شیخ موسی زنجانی

 

منبع:وبلاگ گردشگری ایران

 

آرشیو مطالب
نظر سنجی
بسیار سپاسگزارم تا نظر خود را در مورد مطالب سایت بفرمایید






صفحات ویژه
پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin

دانلود فیلم

سایت ساز رایگان

بهراد آنلاین

کلیپ موبایل

دانلود فیلم

نرم افزار موبایل

قائم پرس